1. හැඳින්වීම

ඉංජිනේරු ඇඳීම යනු "ඉංජිනේරුවන්ගේ විශ්ව භාෂාවයි". නිෂ්පාදනයක හැඩය, සැබෑ මිනුම්, නිමාව සහ ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ තොරතුරු නිර්මාණකරුවාගේ සිට කාර්මික ශිල්පියා දක්වා වෙනසකින් තොරව සන්නිවේදනය කිරීමට සම්මත නීති අනුව අඳින තාක්ෂණික රූපසටහන් මෙනමින් හැඳින්වේ.

2. පැන්සල් ශ්‍රේණි

තුඩ = මිනිරන් (Graphite) + මැටි (Clay). මැටි වැඩි → දැඩි (H), රේඛා ලා. මිනිරන් වැඩි → මෘදු, තද කළු (B). ශ්‍රේණි 9H සිට 7B දක්වා (වර්ග 18).

• 2H (හෝ 3H): නිර්මාණ, ප්‍රක්ෂේපණ, මාන, මැද රේඛා, Hatching
• H: අවසාන මායිම්, කඩ ඉරි, ඊතල හිස්, අකුරු
• HB: තද වස්තු රේඛා, freehand, අකුරු, Border

3. පැන්සල් තුඩු සහ අඳින ආකාරය

යාන්ත්‍රික: 0.18, 0.25, 0.35, 0.5, 0.7, 1.0, 1.4, 2.0 mm. 2:1 නීතිය: ඝන : සිහින් රේඛා පළල = 2 : 1. 0.7 mm (HB/H) → ඝන; 0.35/0.5 mm (2H) → සිහින්.

• කේතුකාකාර: ලී 25–30 mm ඉවත්, මිනිරන් 8–10 mm. අකුරු, freehand, සාමාන්‍ය රේඛා.
• නියන/පැතලි: ඉක්මනින් නොගෙවේ; දිගු සරල රේඛා.
• එක් පසක ඇල (Bevel): කවකටුවට; ආනත පැත්ත කටුව දෙසට.

නිවැරදි ආකාරය: කඩදාසියට ~60° ආනතියෙන් අඳින දිශාවට ඇල කර (තල්ලු නොකර) ඇඳීම; ඇඳීමේදී පැන්සල සෙමින් කරකැවීම; ඒකාකාර තෙරපුම; වමේ සිට දකුණට (තිරස්), පහළ සිට ඉහළට (සිරස්).

4. සම්මත රේඛා වර්ග (ISO 128)

5. කඩදාසි ප්‍රමාණ (ISO A)

දිග : පළල = 1 : √2. A0 වර්ගඵලය = 1 m².

හිසකොටුව (Title Block): දකුණු පහළ කෙළවර, ≈170 × 65 mm; නම, දිනය, පරිමාණය, ඒකක (mm), ප්‍රක්ෂේපණ සංකේතය, මාතෘකාව.

6. ඇඳීමේ උපකරණ

• ඇඳීමේ පුවරුව: සුමට මතුපිට, වම් දාරය කෙළින්.
• ටී රූල: තිරස් සමාන්තර රේඛා; මුලු මට්ටම් රඳවයි.
• මුලු මට්ටම්: 45°-45°-90° සහ 30°-60°-90°; එකට 15° ගුණාකාර (15°, 75°, 105°…).
• කවකටුව සහ බෙදුම් කටුව: වෘත්ත/චාප ඇඳීම, මිනුම් ගෙන යාම.

7. සම්මත පරිමාණ

• පූර්ණ: 1 : 1
• විශාලන: 2 : 1, 5 : 1, 10 : 1
• කුඩා කිරීම: 1 : 2, 1 : 5, 1 : 10, 1 : 50, 1 : 100

8. මාන යෙදීමේ නීති

• ඒකකය mm; ඉලක්කම් පමණක් ලියයි (හිසකොටුවේ "සියලු මිනුම් මිලිමීටර වලිනි").
• ඊතල හිස සිහින්, උල්; දිග : පළල = 3 : 1 (3 mm × 1 mm).
• මායිමේ සිට පළමු මාන රේඛාවට අවම 8–10 mm.
• එකම මිනුම තැන් දෙකක නොලියයි.
• මැද රේඛා/මායිම් රේඛා මාන රේඛා ලෙස නොයෙදිය යුතුය.

9. ප්‍රක්ෂේපණ ක්‍රම

තලරූපී: සමමිතික (Isometric) – තිරස පිට 30° අක්ෂ දෙකක් + සිරස් අක්ෂය, සැබෑ මිනුම්. ඇල (Oblique) – ඉදිරිපස සැබෑ හැඩයෙන්, පැති අක්ෂය 45°; Cavalier (සම්පූර්ණ දිග) / Cabinet (භාගය).

සෘජුකෝණික: ඉදිරිපස, ඉහළ (සැලැස්ම), පැති පෙනුම් 2D තලයක වෙන වෙනම.

10. ඇඳීමේ සිමියුලේෂන්

1 mm = 3 px. ඝන 0.7 mm (2.1 px), සිහින් 0.35 mm (1.05 px). 60° ආනතියේදී රේඛාව ඒකාකාරයි; වෙනත් කෝණවල අසමාන/ඝන වේ. Isometric: ක්ලික්/ඇදගෙන ගොස් කැටයක් ඇඳීමට උත්සාහ කරන්න (අක්ෂ 30°, 150°, 90°).

11. කඩදාසිය පෙළගැස්වීම, මායිම් රාමුව සහ හිසකොටුව

1. A4/A3 කොළය පුවරුවේ වම් සහ පහළ දාරයට ආසන්නව තිරස්ව (Landscape) තබන්න.
2. ටී-රූලේ හිස (Stock) වම් දාරයට තද කර, කොළයේ ඉහළ දාරය ටී-රූලේ තලය සමඟ සමාන්තර කරන්න.
3. වම් ඉහළ සහ දකුණු පහළ (විකර්ණ) මුල්ල අත්ලෙන් මැදින් පිටතට මදිමින් Drafting Tape/ක්ලිප් වලින් සවි කර, ඉතිරි මුලු දෙක සවි කරන්න.

මායිම් රාමුව (HB/H, 0.7 mm): සම්මත – වම 20 mm, අනෙක් පැති 10 mm. පාසල් A4 – සතර පැත්තෙන් 10 mm → ඇතුළත 277 × 190 mm.

හිසකොටුව: රාමුවේ දකුණු පහළ කෙළවරට යාව. A3/කාර්මික 170 (හෝ 180) × 65 (හෝ 55) mm; A4 සරල: 140 × 32 mm හෝ උස 16–20 mm තීරුවක්. අකුරු උස: මාතෘකා/ඇඳීම් අංක 5 හෝ 7 mm; අනෙක් ඒවා සහ මාන ඉලක්කම් 3.5 mm (සමාන්තර Guidelines දෙකක් අතර).

12. A4/A3 මධ්‍යගත කිරීමේ ගණකය + 1st/3rd Angle සජීවී සිමියුලේෂන්

L, W, H = වස්තුවේ දිග, පළල, උස. A = රාමුව ඇතුළත පළල, B = (හිසකොටු තීරුව හැර) උස. තිරස් අතට L + W, සිරස් අතට H + W ඉඩ ඉල්ලයි.

• ක්‍රමය A (සමාන පරතර 3): X = (A − (L + W)) ÷ 3 , Y = (B − (H + W)) ÷ 3
• ක්‍රමය B (රූප අතර d): X = (A − (L + W) − d) ÷ 2 , Y = (B − (H + W) − d) ÷ 2

ප්‍රක්ෂේපණ තේරීම මාරු කර පෙනුම් ස්ථාන සජීවීව වෙනස් වන ආකාරය බලන්න. නිදර්ශනය: A=277, B=170, L=100, W=50, H=60 → X ≈ 42.33, Y = 20 mm.

13. සෘජුකෝණික ප්‍රක්ෂේපණය – විශ්ලේෂණය

සිරස් තලය (VP) සහ තිරස් තලය (HP) අවකාශය වෘත්ත පාද 4කට බෙදයි. ප්‍රක්ෂේපක කිරණ එකිනෙකට සමාන්තර වන අතර තලයට 90°.

XY අක්ෂය පෙනුම් දෙක අතර මැදින්; පෙනුම් සම්බන්ධ කිරීමට 45° මිත්‍ර රේඛාව භාවිත කළ හැක.

13.1 පෙනුම් පිහිටීම (රූපසටහන්) සහ ISO සංකේත

XY = ඉදිරිපස හා ඉහළ පෙනුම් අතර වන අක්ෂය (කඩ රේඛාව). පළමු කෝණයේ දකුණු පෙනුම වමේ, වම් පෙනුම දකුණේ; තෙවන කෝණයේ වම් පෙනුම වමේ, දකුණු පෙනුම දකුණේ.

සංකේතය හිසකොටුවේ තබන්න. සම්මත ISO/BS ඇඳීම්වල සංකේතයෙන් කෝණ ක්‍රමය හඳුනාගත හැක; ඇමරිකාව/කැනඩාව තෙවන කෝණයත්, යුරෝපය හා ආසියාවේ බොහෝ තැන් පළමු කෝණයත් භාවිත කරයි.

14. ජ්‍යාමිතික නිර්මාණ සහ සමමිතික වෘත්ත

• රේඛාවක් සමාන කොටස්වලට බෙදීම: AB ට ආනතව AC අඳින්න; කවකටුවෙන් සමාන කොටස් ලකුණු කර අවසාන ලක්ෂ්‍ය B ට යා කර, මුලු මට්ටමෙන් ඊට සමාන්තර රේඛා අඳින්න.
• සවිධි ෂඩාස්‍රය: (i) පාදයට සමාන අරයෙන් වෘත්තයක් ඇඳ, එම අරයෙන් පරිධියේ චාප 6ක් කපන්න; (ii) T-රූලේ 30°-60° මුලු මට්ටමෙන් තිරස් සහ 60° පාද.
• පංචාස්‍ර/අෂ්ටාස්‍ර: බාහිර කෝණය = 360° ÷ n → පංචාස්‍රය 72°, ෂඩාස්‍රය 60°, අෂ්ටාස්‍රය 45°.
• ස්පර්ශක/චාප: ස්පර්ශකය අරයට 90°. රේඛා දෙකක් R අරයකින් (Fillet) යා කිරීමට දෙකටම R දුරින් සමාන්තර ඇඳ ඡේදන ලක්ෂ්‍යය කේන්ද්‍රය කරන්න.
• සිව් කේන්ද්‍ර ක්‍රමය (Isometric වෘත්තය): D පාද සහිත 30° රොම්බසයක් අඳින්න; පාද 4හි මධ්‍ය ලක්ෂ්‍ය ලකුණු කරන්න; මහා කෝණ (120°) ශීර්ෂ දෙකේ සිට ඉදිරියේ ඇති පාදවල මධ්‍ය ලක්ෂ්‍යවලට රේඛා 4ක් අඳින්න. ශීර්ෂ 2 + ඡේදන ලක්ෂ්‍ය 2 = කේන්ද්‍ර 4 (C₁–C₄); එම කේන්ද්‍රවලින් චාප 4ක් අඳින්න.

15. හරස්කඩ පෙනුම් (Sectional Views)

• සැඟවුණු කුහර කඩ ඉරිවලින් නොපෙන්වා, වස්තුව කපන තලයකින් කපා ඉදිරිපස කොටස ඉවත් කළ ආකාරය ඇඳීම.
• කැපුම් තල රේඛාව: කෙළවර ඝන දාම රේඛාව (H), බලන දිශාව ඊතල 2ක් සහ A–A වැනි අකුරු.
• Hatching: 2H, 0.35 mm සිහින් අඛණ්ඩ රේඛා, තිරසට 45°, 2–3 mm සමාන පරතරය; කුහර මත නොඇඳේ.
• Hatch නොකරන කොටස්: ඇණ, මුරිච්චි, රිවට්, ඝන දඬු (Shafts), යතුරු (Keys), ඉල/වෙබ් (Ribs/Webs).

16. මාන සංකේත සහ ක්‍රම

• Aligned ක්‍රමය: ඉලක්කම් මාන රේඛාවට සමාන්තරව, රේඛාව නොකඩා ඉහළින් මැදට; තිරස් මාන පහළ සිටත්, සිරස් මාන දකුණු පස සිටත් කියවිය හැකි සේ.
• Unidirectional ක්‍රමය: සියලු මාන ඉලක්කම් පහළ සිට තිරස්ව කියවිය හැකි ලෙස; මාන රේඛාව මැදින් කඩා හෝ ඉහළින් ලියයි.

17. අමතර කරුණු (අනෙකුත් විෂය නිර්දේශවල සාමාන්‍යයෙන් ඇතුළත් වන ඒවා)

අකුරු ලිවීම (Lettering – ISO 3098)

• තනි පහරේ (Single-stroke) කැපිටල් අකුරු; සිරස් හෝ දකුණට 15° ඇල.
• අකුරු උස h සම්මත: 2.5, 3.5, 5, 7, 10, 14, 20 mm. B-වර්ගයේ පහර ඝනකම d = h ÷ 10.
• Guidelines දෙකක් (2H, ලා) අතර ලියන්න; අකුරු අතර පරතරය නිසි ලෙස සමාන ලෙස පෙනෙන සේ තබන්න.

රේඛා ප්‍රමුඛතාව

එකම ස්ථානයේ රේඛා පිහිටන විට: පෙනෙන (ඝන) රේඛාව → සැඟවුණු කඩ ඉරි → කැපුම් තල → මැද රේඛා → ප්‍රක්ෂේපණ රේඛා.

හරස්කඩ වර්ග

• සම්පූර්ණ (Full): වස්තුව සම්පූර්ණයෙන් කැපේ.
• අර්ධ (Half): සමමිතික වස්තුවක අඩක් කැපූ, අඩක් පිටත පෙනුම.
• ඕෆ්සෙට් (Offset): කැපුම් තලය පියවරවලින් වෙනස් වේ.
• භ්‍රමණ (Revolved) / ඉවත් කළ (Removed): හරස්කඩය පෙනුම මත හෝ පිටතින් වෙනම ඇඳේ.
• අර්ධ කැඩුම් (Broken-out): කුඩා ප්‍රදේශයක් පමණක් කැපේ.

පෙනුම් තේරීම

ඉදිරිපස පෙනුම ලෙස වස්තුවේ වැඩිම විස්තර පෙන්වන, සැඟවුණු රේඛා අඩුම දිශාව තෝරන්න. අවශ්‍ය අවම පෙනුම් ගණන පමණක් අඳින්න. Isometric රූපයකින් Orthographic පෙනුම් ලබා ගැනීම පුහුණු කරන්න.

ඉංජිනේරු වක්‍ර

ඉලිප්සය, පරාවලය, අධිවලය, සර්පිලය (Helix/Spiral), සයික්ලොයිඩ් සහ ඉන්වොලියුට් – සමහර නිර්දේශවල ඇතුළත්; ඔබේ නිර්දේශයෙන් තහවුරු කරගන්න.

ඇඳීම් පිළිවෙළ

1. කඩදාසිය සවි කිරීම → 2. මායිම් + හිසකොටුව → 3. දැල් (layout) 2H ලාවට → 4. පෙනුම් ලා රේඛාවෙන් → 5. හරස්කඩ/Hatching → 6. රේඛා තද කිරීම (HB/H) → 7. මාන → 8. අකුරු, හිසකොටුව පිරවීම → 9. පරීක්ෂාව.

සටහන: මෙම අමතර කොටස් අන්තර්ජාලයේ ඇති සාමාන්‍ය ඉංජිනේරු ඇඳීම් විෂය නිර්දේශ (IESL, ඉන්දියානු, බංග්ලාදේශ ඩිප්ලෝමා) සමඟ සසඳා එකතු කළා. ශ්‍රී ලංකා උසස් පෙළ ඉංජිනේරු තාක්ෂණවේදය නිල නිර්දේශයේ සම්පූර්ණ පෙළ මට සොයාගත නොහැකි වූ නිසා, අන්තර්ගතය NIE නිර්දේශයෙන් තහවුරු කරගන්න.

18. ස්වයං පරීක්ෂාව